oki.gif (8506 bytes)

 

prev.gif (967 bytes)prev.gif (967 bytes) next.gif (988 bytes)

Innleišing

Endamįliš viš teldusimuleringunum var at fįa eina įbending um hvųrji ųkir kunnu verša įhugaverd sum aliųkir. Teldusimuleringar eru grundašar į stųddfrųšiligar lżsingar av nįttśruni og taš er ikki giviš at hettar er rętt allastašni og undir ųllum umstųšum. Ķ hesum teldusimuleringunum er bert tann tżdningarmesti parturin av sjóvarfallinum tikin viš, mešan įvirkan av t.d. vindi ikki er viš. Tķ er neyšugt at neyvari kanningar verša gjųrdar, ašrenn endalig avgerš veršur tikin um virksemi į ųkjum, sum hesi śrslitini benda į eru egnaši.

Numeriskar simuleringar

Ein numerisk simulering merkir, at rįkiš veršur roknaš viš stųddfrųšiligum lķkningum ķ ųllum knśtapunktum ķ einum rśtaneti, iš veršur lagt yvir ųkiš. Stųddin av rśtunum (eitt slag av meskavķdd) er tengd at stųddini av ųkinum, iš skal simulerast, og tųkari teldumegi. Um kanturin av ųkinum er śti į opnum haviš, so mį rįkiš verša kent har, og fęst hettar at vita frį simuleringum av stųrri ųkjum ella frį mįtingum. Henda verkętlanin hevur nżtt śrslit frį einari simulering, sum oljufelagssamtakiš Faroese GEM lat gera.

Inni ķ ųkinum veršur śrslitiš frį simuleringunum samanboriš viš śrslit frį mįtingum av streymi og av vatnstųšu. Ķ mest mųguligan mun verša simuleringarnar eisini samanbornar viš streymkort, sum streymkųnir menn hava fest į blaš ella hava greitt frį.

Simuleringarnar verša gjųrdar viš einum sonevndum barotropum modelli, iš bert roknar mišal rįk fyri alla vatnsśluna og ikki broytingar ķ rįkinum viš dżpinum. Lķkningar, iš modelliš er grundaš į, eru ikki-linierau Navier-Stokes lķkningarnar viš botnstressi og horisontalari diffusión og kontinuitetslķkningin.

Stųddlig lżsing av sjóvarfallinum

Sjóvarfalliš veršur stųddliga lżst viš at verša samansett av nógvum aldum, - vanliga nevndir konstituentar. Hvųr einstakur konstituentur hevur ein tķttleika, iš er givin av sķnamillum rųrslunum hjį mįnanum og sólini ķ mun til jųršina, og eina amplitudu og fasu, sum er stašarbundiš. Śti į opnum havi er flest alla stašni bert teir somu konstituentarnir, sum vit kenna frį rųrlsuni hjį mįnanum og sólini. Inni į grynri vatni verša višurskiftini flųktari. Fleiri konstituentar, sum eru kombinatiónir av hųvušs konstituentunum, uppstanda orsakaš av ikki-linierum effektum.

Ķ simuleringum eru 4 hųvušskonstituentar (O1, K1, M2 og S2) viš ķ randtreytunum. Modelliš framleišir tķšsseriur ķ hvųrjum einstųkum knśtapunkti ķ rśtanetinum, og verša tęr višgjųrdar į sama hįtt sum streym- og vatnstųšumįtingar. Ķ hesari višgeršini veršur leitaš eftir amplitudu og fasu hjį teimum fżra konstituentunum, sum eru viš ķ randtreytunum, men eisini hjį ųllum kombinatiónum av hesum konstituentunum, umframt einum mišalrįki, sum sjóvarfalliš elvir til. Heitiš į konstituentunum, periodan, og stutt frįgreišing um uppruna teirra er givin nišanfyri.

Konstituentar

Heiti Perioda Stutt um uppruna
(Tķmar)
O1 25.819 Dagligur hųvušskonstituentur frį mįnanum
K1 23.934 Dagligur hųvušs 'declination tide'
M2 12.420 Hįlv dagligur hųvušskonstituentur frį mįnanum
S2 12.000 Hįlv dagligur hųvušskonstituentur frį sólini
MK3 8.177 Kombinatiónskonstituentur: M_2 + K_1
SK3 7.992 Kombinatiónskonstituentur: S_2 + K_1
M4 6.210 Kombinatiónskonstituentur: 2 x M_2
MS4 6.103 Kombinatiónskonstituentur: M_2 + S_2
S4 5.999 Kombinatiónskonstituentur: 2 x M_2
2MK5 4.930 Kombinatiónskonstituentur: 2 x (M_2 + K_1)
2SK5 4.797 Kombinatiónskonstituentur: 2 x (S_2 + K_1)
M6 4.140 Kombinatiónskonstituentur: 3 x M_2
2MS6 4.092 Kombinatiónskonstituentur: 2 x (M_2 + S_2)
2SM6 4.045 Kombinatiónskonstituentur: 2 x (S_2 + M_2)
3MK7 3.529 Kombinatiónskonstituentur: 3 x (M_2 + K_1)
M8 3.105 Kombinatiónskonstituentur: 4 x M_2

Tį amplituda og fasa hjį konstituentunum eru kend ber til at rokna seg fram til rįk ella vatnstųšu til eina og hvųrja tķš, bęši įšrenn og aftanį mįti-ella simulerings tķšarskeišiš. Fyri at fįa broytingarnar frį einum įri til eitt annaš, mugu enn fleiri konstituentar takast viš. Śtrokningarnar her eru at rokna sum fyri eitt mišal įr.

Viš omanfyri nevnda sum grundarlag, er dagurin viš tķ haršasta rįkinum ķ einum mišalįri funnin ķ hvųrjum einstųkum roknipunkti og fyri henda dagin er funniš:

 

Ringasta fųri. Hettar er summurin av hųvušsįsunum hjį streymellipsunum hjį ųllum konstituentunum, sum eru viš ķ simuleringsśrslitinum. Her veršur roknaš viš, at allir hųvušsįsarnir liggja įjavnt (parallelt) viš hvųnn annan. Į flestu stųšum eru hųvušsįsarnir ikki heilt įjavnir viš hvųnn annan, og tķ veršur mesta rįkiš vanliga nakaš minni.

Mesta rįk. Hettar er haršasta rįk, sum er roknaš ķ roknipunktinum, tį tikiš veršur hędd fyri, at hųvušsįsarnir hjį streymellipsunum hjį teimum ymsu konstituentunum ikki eru įjavnir.


Minsta rįk. Hettar er spakasta rįkiš, sum er roknaš ķ roknipunktinum ķ tķ degnum, tį haršasta rįkiš kemur fyri.

Effektivt rįk. Effektiva rįkiš (į enskum: root mean square) er eitt mįt fyri mišalvirši av stųddina av rįkinum.

Haršasta lųtan į degnum viš haršasta rįkinum. Į degnum viš haršasta rįkinum ķ einum mišalįri er roknaš mišal rįk og spakasta rįk ķ einum tķšarbili kring haršasta broddin henda dagin. Tķšarbilini eru įvikavist:

1 tķmi

2 tķmar

3 tķmar

Spakasta lųtan į degnum viš haršasta rįkinum. Į degnum viš haršasta rįkinum ķ einum mišalįri er roknaš mišal rįk og haršasta rįk ķ einum tķšarbili kring spakastu kyrrindi henda henda dagin. Tķšarbilini eru įvikavist:

1 tķmi

2 tķmar

3 tķmar




Samanberingar viš mįtingar

Tį model śrslit verša samanboriš viš mįtingar, so mį havast ķ huga, at talan er um eitt model, sum bert lżsir ein part av sjóvarfallinum, at įvirkan uttanifrį inn į landgrunnin og av vindi ikki eru viš. Haraftrat kemur vantandi neyvleiki ķ sjįlvum modellinum. Haršasta og mesta rįk ķ hesari skipan mį tķ roknast fyri at verša eitt minsta virši fyri mesta rįkiš į teimum einstųku stųšunum.

Samanberingar eru gjųrdar fyri hvųnn einstakan konstituent, og fyri summin av ųllum konstituentunum, sum eru viš ķ modellinum. Um mįtingarnar eru nóg langar, so eru vęl fleiri konstituentar enn teir sum ķ eru viš ķ modellinum. Summin av hesum er eisini viš ķ samanberingini fyri at geva eina įbending um hvussu nógv modelliš undirmetur haršasta rįk samanboriš viš mįtingarnar.

Streymmįtingar

Rįkiš broytist viš dżpinum; vanliga veršur roknaš viš, at rįkiš veršur bremsaš nišri viš botninum og at taš haršnar longur man kemur upp frį botninum. Hesa broyting veršur mįtaš viš ADCP streymmįtarum, men viš vanligum streymmįtarum veršur streymurin bert mįtašur į einum įvķsum dżpi. Teldusimuleringarnar geva mišal rįkiš fyri alla vatnsśluna, og kann vķkja frį einari mįting į įvķsum dżpi, sum vķst į myndini til hųgru.

Fjarstųšan millum śtrokningarnar ķ modellinum er um 100 m, og eru śtrokningarnar at rokna sum mišalviršir yvir minst hesa longdina. Um samanboriš veršur viš mįtingar, sum eru frį ųkjum viš stórum broytingum ķ rįkinum, so kann ikki roknast viš modelliš er įlķtandi. Hettar er serliga galdandi fram viš landi.

Vatnstųšumįtingar

Vatnstųšan er ikki so tengd at botnlendinum, og tķ er ikki neyšugt viš so mongum fyrivarnum, sum viš streyminum. Undantųk eru ķ smųlum sundum, har sjóvarfalliš veršur 'trżst' ķgjųgnum. Į hesum stųšum kann verša ręttuliga stórur munur į vatnstųšuni yvir stuttar fjarstųšur, sum modelliš ikki fęr viš.

prev.gif (967 bytes)prev.gif (967 bytes) next.gif (988 bytes)